Το 2015 σήμανε το τέλος του πρώτου κύκλου ζωής του Ethnofest και ταυτόχρονα το ξεκίνημα ενός επόμενου, μέσα από καινούργιες ιδέες, υψηλού κύρους συνέργειες και πρωτοβουλίες.

Το Ethnofest είχε τη χαρά να εγκαινιάσει μια ιδιαίτερα τιμητική συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, και συγκεκριμένα τη Διεύθυνση Νεώτερου Πολιτιστικού Αποθέματος και Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Στο πλαίσιο αυτής, παρουσιάστηκε η θεματική ενότητα Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά, η οποία περιελάμβανε την προβολή τεσσάρων ταινιών, παρουσία των δημιουργών τους. Η ενότητα αυτή, όπως και η συνεργασία με το Υπουργείο που χρόνο με το χρόνο διευρύνεται, θα γίνουν η αφορμή για να ανακαλύψουμε τι ακριβώς σημαίνει ο άγνωστος για πολλούς όρος «άυλη πολιτιστική κληρονομιά» και πώς εμπλουτίζει την αντίληψή μας για τις σύγχρονες πολιτισμικές πρακτικές και τη δυναμική σχέση τους με αυτές του παρελθόντος.

Ακόμα μια πολύ σημαντική προσθήκη στο Ethnofest ήταν το νεοσύστατο τμήμα Summer School, που κάθε χρόνο θα προβάλλει τα έργα των φοιτητών που συμμετέχουν στο θερινό σχολείο για την Οπτική Ανθρωπολογία, που διοργανώνει το Ethnofest σε συνεργασία με το Ολλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών. Είναι η πρώτη φορά στην Ελλάδα που μια εκπαιδευτική πρωτοβουλία εστιάζει σε ένα γενικό θεωρητικό πλαίσιο πάνω στην οπτική ανθρωπολογία και την εθνογραφική διαδικασία στο αστικό περιβάλλον. Επιπλέον δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές να εκπαιδευτούν στην χρήση πώς οπτικοακουστικων εθνογραφικών μεθόδων και να παράξουν μια εθνογραφική ταινία μικρού μήκους. Αυτή την πρώτη χρονιά, το αφιέρωμα συμπεριέλαβε τα 10 ντοκιμαντέρ μικρού μήκους που γύρισαν τον Ιούλιο του 2015 οι 30 φοιτητές που συμμετείχαν στο πρόγραμμα, οι οποίοι μάλιστα παρέστησαν στην ιδιαίτερη βραδιά πρώτης προβολής των ταινιών τους στο ευρύ κοινό. Οι ποικίλες θεματικές που διάλεξαν έθεσαν σημαντικά ζητήματα της κρίσης, αποτύπωσαν την αντίληψή τους για τις πολλές «ελληνικές πραγματικότητες» και πρόσφεραν στο κοινό μια φρέσκια ματιά στην πόλη που νομίζουμε ότι ξέρουμε καλά, αλλά δεν παύει να μας εκπλήσσει.

Ιδιαίτερη χαρά μας έδωσε η συνέχεια της συνέργειάς μας με το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος, αυτή τη χρονιά για την προβολή της εξαιρετικής ταινίας News from Home (1977) της Σαντάλ Ακερμάν. Η προβολή αποτέλεσε φόρο τιμής σε αυτή την σπουδαία δημιουργό που είχε φύγει από την ζωή λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη του Ethnofest και έφερε το κοινό σε επαφή με ένα σπουδαίο, άγνωστο όμως σε πολλούς, έργο που επηρέασε όχι μόνο τον εθνογραφικό κινηματογράφο αλλά το δημιουργικό ντοκιμαντέρ ευρύτερα.

Το ενδιαφέρον του κοινού προκάλεσε για δεύτερη χρονιά η ειδική θεματική ενότητα, που εστίασε στην Εικόνες της επιθυμίας σε διαφορετικές περιόδους κρίσης, στοχεύοντας να αναδείξει ότι αυτό που ονομάζουμε ‘κρίση’ δε σχετίζεται μόνο με την οικονομική επισφάλεια. Το αφιέρωμα, σε επιμέλεια της ανθρωπολόγου Ειρήνης Αβραμοπούλου, περιελάμβανε 6 ταινίες και πλαισιώθηκε από ομιλίες, ειδική ημερίδα, και ένα εργαστήριο πάνω στην εθνογραφική κινηματογραφική διαδικασία από τον ανθρωπολόγο σκηνοθέτη Mantas Kvedaravicius, ο οποίος παρουσίασε για πρώτη φορά τη νέα του ταινία Mariupol σε στάδιο «in progress».

Είχαμε επίσης τη χαρά να φιλοξενήσουμε και να συνομιλήσουμε και με άλλους δημιουργούς των οποίων δουλειά προβλήθηκε τόσο στο ίδιο αφιέρωμα, όπως οι Treasa O’Brien και Mary Jane O’Leary (Eat Your Children, 2015), η Maria Binder (Trans X Istanbul, 2014) και η Güliz Sağlam (A Dream School in the Steppes, 2014), αλλά και στην ενότητα των Φοιτητικών Ταινιών και του Πανοράματος. Ανάμεσά τους ο αγαπημένος δημιουργός Σταύρος Ψυλάκης, οι νέοι ανθρωπολόγοι Ναταλία Κουτσούγερα, Θέλγια Πετράκη και Κωνσταντίνος Καλατζής, και ο εθνομουσικολόγος Γιάννης Κανάκης.

Το πρόγραμμα του Ethnofest 2015 αποδείχτηκαν πιο ζωντανό από ποτέ και συνοδεύτηκε από πολλές συζητήσεις τόσο μέσα στη φιλόξενη αίθουσα του Exile Room, όσο και έξω από αυτήν. H έκτη διοργάνωση ήταν για εμάς το ιδανικό κλείσιμο ενός πρώτου φεστιβαλικού κύκλου, αφήνοντας παράλληλα τις καλύτερες υποσχέσεις για την απαρχή ενός νέου.

Ουσιαστικό στη φετινή Ειδική θεματική Ενότητα είναι το ερώτημα της επιθυμίας στις πολλαπλές της εκφάνσεις, υλικότητες και υπερβολές, ειδικά στις περιόδους όταν η ‘κρίση’ έχει γίνει μία από τις πιο πολυχρησιμοποιημένες λέξεις-κλειδί για να υποδηλώσει την κλιμάκωση των διαφόρων μορφών βίας, φτώχιας, μετακινήσεων, εξώσεων, καθώς και συναισθήματα όπως φόβος, βία, τραύμα, και φρίκη στο πλαίσιο των εναλλασσόμενων έμφυλων, σεξουαλικών, φυλετικών, εθνικών και ταξικών δυναμικών.
Για να αντιληφθούμε την επθυμία ως μία συναισθηματική και πολιτική κατάσταση συνυφασμένη με τον καπιταλισμό της κρίσης και τις μεθόδους του νεοφιλελευθερισμού, της παγκοσμιοποίησης, της μετανάστευσης, της αποικιοκρατίας και της δουλείας, αλλά επηρεασμένη επίσης από τις θεωρητικές αναλύσεις πάνω στην υποκειμενικότητα, την δύναμη και την αντίσταση, προβάλουμε εθνογραφικά φιλμ που μετέρχονται φεμινιστικών, μετα-αποικιοκρατικών, queer και άλλων κριτικών προοπτικών στην αλληλλοσχέτιση της επιθυμίας και της κρίσης.
Ο στόχος μας είναι να εκκινήσουμε έναν διάλογο που θα βασίζεται στις παρακάτω ερωτήσεις:
Πώς μπορούμε να στήσουμε τη σκηνή της επιθυμίας σε διαφορετικές περιόδους κρίσης;
Ποιες είναι οι εκφράσεις της επιθυμίας εν μέσω περιθωριοποιημένων ταυτοτήτων σε καιρούς κρίσης;

Ταινίες που απαντούν σε αυτά τα ερωτήματα, μπορεί να συνδέονται με -αλλά όχι και να περιορίζονται σε- θεματικές που αφορούν ζητήματα σεξουαλικότητας, πορνογραφίας, καταναγκαστικής εργασίας, νεο-αποικιοκρατίας, μετανάστευσης, λαϊκών κινημάτων και πολιτικής.

Η επιμελήτρια,
Ειρήνη Αβραμοπούλου

Επιλογή ταινιών που δημιουργήθηκαν από φοιτητές/ριες του θερινού σχολείου οπτικής εθνογραφίας (Summer School) που συνδιοργανώνεται από το Ethnofest και το Oλλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών (ΝΙΑ).

Μasterclass με τον Mantas Kvedaravicius

Ο κοινωνικός ανθρωπολόγος και σκηνοθέτης Mantas Kvedaravicius έρχεται στο Ethnofest για ένα μοναδικό masterclass το οποίο θα εστιάσει θεωρητικά στη σχέση και τη διάκριση μεταξύ εθνογραφικού φίλμ, ντοκιμαντέρ και ταινιών φαντασίας και στους τρόπους που η κάμερα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο και εργαλείο πολιτικής κινητοποίησης, φαντασίας και συναισθαντικότητας, προκαλώντας «κρίση στην αναπαράσταση.
Επίσης, σε πρακτικό επίπεδο, στο εργαστήριο διαμοιράστηκαν χρήσιμες πληροφορίες για τη διαδικασία παραγωγής και διακίνησης των ταινιών, ενώ παρείχε τη δυνατότητα σε όσους/ες ‘πειραματίζονταν’ ήδη με το χώρο αυτό, να συζητήσουν τα σχέδιά τους.

Ημερίδα "Εικόνες επιθυμίας σε διαφορετικές περιόδους κρίσης"

Ο τρόπος με τον οποίο η «κρίση της αναπαράστασης» συνδέεται άμεσα με την οικονομική, κοινωνική, πολιτική και υπαρξιακή κρίση που βιώνουν καθημερινά οι άνθρωποι, αλλά και το πώς η επιθυμία για ζωή διασχίζει ένα μονοπάτι που την φέρνει αντιμέτωπη συνεχώς με την επιβίωση, την απώλεια, το πένθος και το θάνατο όσο και με τα όνειρα, την ελπίδα, τη διεκδίκηση και τη δημιουργία, θα εξεταστεί και μέσα από την ειδική ημερίδα που περιλαμβάνει το φέτος το Ethnofest, στο πλαίσιο της Ειδικής Θεματικής Ενότητας.

Στόχος της ημερίδας ήταν να παραχθεί ένας γόνιμος διάλογος σχετικά με την αλληλοσυσχέτιση της θεωρίας με την αναπαράσταση και την εικόνα μέσα από αναλύσεις που αφορούν την κατασκευή του «πόνου» του Άλλου και τις σιωπές που τον πλαισιώνουν. Την κοινοτυπία της συμπόνιας απέναντι σε ζωές που βρίσκονται σε εγκατάλειψη, την ιστορικότητα και την εικονική αναπαράσταση του τραύματος και της γενοκτονίας, τα φαντάσματα εκείνα του παρελθόντος που στοιχειώνουν το παρόν, τηn προσέγγιση της σεξουαλικότητας και της ομοερωτικής επιθυμίας, αλλά και τις ριζοσπαστικές πολιτικές που ανοίγονται μέσα από την πολιτική της επιθυμίας και του τραύματος.

Τα ζητήματα αυτά άγγιξαν και ανέπτυξαν οι ομιλήτ(ρι)ες: οι Ιφιγένεια Αναστασιάδη (Πάντειο Πανεπιστήμιο), Υπατία Βουρλούμη (ΔΙΚΕΜΕΣ, Διεθνές Κέντρο Ελληνικών και Μεσογειακών Σπουδών), Κώστας Γιαννακόπουλος (Πανεπιστήμιο του Αιγαίου), Δήμητρα Μακρυνιώτη (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών) και η Ανδριαννή Σιμάτη (Πανεπιστήμιο του Αιγαίου).