News from Home

Υπάρχουν κάποιοι οι σκηνοθέτες που συνειδητά ή όχι συνέβαλαν στη διαμόρφωση, εξέλιξη και ανάδειξη της σχέσης του κινηματογράφου και οπτικής ανθρωπολογίας η οποία ενθαρρύνει τον διαπολιτισμικό διάλογο και προτείνει διαφορετικούς τρόπους να σκεφτόμαστε τον κόσμο. Η Βελγίδα πρωτοπόρος δημιουργός Σαντάλ Ακερμάν είναι σίγουρα μια από αυτούς.

Μερικές από τις ταινίες της έχουν μια στενή σχέση με την έννοια της «διασποράς» και αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι κινηματογραφικές σπουδές δεν είναι το μόνο ακαδημαϊκό πεδίο που ενδιαφέρονται για το έργο της. Όπως αναφέρει ο Hamid Naficy, οι κινηματογραφιστές που έχουν αυτό το θέμα στο επίκεντρο του κινηματογραφικού ενδιαφέροντος τους, ή «οι σκηνοθέτες της διασποράς», όπως μερικοί συγγραφείς τους αποκαλούν, είναι «δημιουργοί που εργάζονται σε ένα χώρο μεταξύ των κοινωνικών σχηματισμών και της κινηματογραφικής πρακτικής» (2001 σ.10). Στο βιβλίο του ο Naficy χρησιμοποιεί τον όρο «accented cinema», και προσπαθεί να αναλύσει τη συγκεκριμένη κινηματογραφική πρακτική, η οποία περιλαμβάνει εκτός της έννοιας της διασποράς και την διάσταση της εξορίας. Η προφορά (accented) για τον ίδιον δεν προέρχεται από την τονισμένη ομιλία των χαρακτήρων, αλλά από την «μετακίνηση των κινηματογραφιστών και τον τρόπο που παράγουν τα έργα τους» (σελ.4).

Η Σαντάλ Ακερμάν γεννήθηκε στις Βρυξέλλες. Για μια χρονική περίοδο έζησε στη Νέα Υόρκη και στη συνέχεια μετακόμισε στο Παρίσι. Σύμφωνα με δικά της λόγια, η στιγμή που κατάλαβε ότι θα γίνει σκκηνοθέτης ήταν η χρονιά που είδε την ταινία Pierrot Le Fou (1965) του Ζαν Λυκ Γκοντάρ, που της χάρισε μια απροσδόκητη έμπνευση και την οδήγησε στον κόσμο του κινηματογράφου. Είναι διάσημη για την αποδομητική της προσέγγιση πάνω σε θέματα ταυτότητας, σεξουαλικότητας, και πολιτικής. Για πολλούς κριτικούς η φιλμογραφία της αποτελεί ίσως το πιο σημαντικό και συνεκτικό σύνολο έργου από γυναίκα σκηνοθέτη.

Μια σημαντική ταινία για τον φεμινιστικό (και όχι μόνο) κινηματογράφο και μια διαρκή παρουσία στις λίστες κριτικών κινηματογράφου με τις ‘καλύτερες ταινίες’ είναι το εξαιρετικό «Jeanne Dielman, 23 Quai du Commerce, 1080 Bruxelles», που γυρίστηκε όταν η Ακερμάν ήταν μόλις 25 ετών. Στην ταινία προσπαθεί να εξερευνήσει την καθημερινή ζωή μιας γυναίκας που μένει στο σπίτι, μαγειρεύει, βοηθάει τον γιο της με τα μαθήματα του, καθαρίζει, φροντίζει το σπίτι και πηγαίνει για ύπνο, μόνο για να ξυπνήσει και να ξανακάνει τα ίδια πράγματα την επόμενη ημέρα, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι προσφέρει πληρωμένο έρωτα, όταν ο γιος της λείπει. Στην ταινία αυτή, η σημαντική δημιουργός κινηματογραφεί τις καθημερινές σκέψεις και ανησυχίες μιας συνηθισμένης νοικοκυράς κάνοντας συγχρόνως μια μελέτη, ένα κινηματογραφικό πείραμα που δεν έχει σταματήσει να επηρεάζει και αναλύεται ακόμα και σήμερα.

Η ταινία News From Home κυκλοφόρησε αμέσως μετά την σημαντική επιτυχία της με το «Jeanne Dielman». Η ταινία είναι ανήκει ένα «επιστολικό ντοκιμαντέρ διασποράς» που βασίζεται στα γράμματα που στέλνει η μητέρα της σε αυτήν, ενώ ζούσε στη Νέα Υόρκη. Στην ταινία δεν βλέπουμε καμία από τις δύο αλλά ακούμε μια φωνή που διαβάζει τα γράμματα και ο θεατής είναι ελεύθερος να καταλάβει την ταυτότητα αν η φωνή ανήκει στη μητέρα ή με την κόρη. Παράλληλα, βλέπουμε μια σειρά σταθερών πλάνων από την καθημερινότητα της Νέας Υόρκης, και ιδιαίτερα της περιοχής του Μανχάταν

Το «News From Home», ίσως η ταινία της Ακερμάν με την μεγαλύτερη επιρροή σε αυτή τη διαδικασία «διαμόρφωσης, εξέλιξης και ανάδειξης της σχέσης του κινηματογράφου και οπτικής ανθρωπολογίας», δεν είναι μόνο μια πολύ σημαντική ταινία, αλλά και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς μια ταινία μπορεί να επηρεάσει πολλές πτυχές του κόσμου μας πέρα από τον κινηματογραφικό.

Φέτος έχουμε την ευκαιρία να προβάλουμε την ταινία στην Αθήνα, επιθυμώντας μόνο η αφορμή να ήταν διαφορετική και όχι η ξαφνική απώλεια της που μας συγκλόνισε τον περασμένο Οκτώβριο.