Το Ethnofest στο 24ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας – Νύχτες Πρεμιέρας

17/09/18

Για δεύτερη συνεχή χρονιά, το Φεστιβάλ Εθνογραφικού Κινηματογράφου της Αθήνας – Ethnofest και το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας – Νύχτες Πρεμιέρας ενώνουν τις δυνάμεις τους. Μετά την προβολή της κλασικής ταινίας του Jean Rouch “Κυνηγοί του Λιονταριού με το Τόξο”  («La Chasse au lion à l’arc», 1965) στις 23ες Νύχτες Πρεμιέρας τον περασμένο Σεπτέμβριο, το ραντεβού ανανεώνεται με την προβολή της εξαιρετικής εθνογραφικής ταινίας “Η Βροχή Τραγουδάει στο Χωριό των Νεκρών” (“The Dead and the Others”, 2018) των Renée Nader Messora και João Salaviza. Η ταινία αποτελεί μία επιδέξια σχοινοβασία ανάμεσα στο εθνογραφικό φιλμ και την ταινία ενηλικίωσης, προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Καννών και απέσπασε το  Βραβείο της Επιτροπής στο τμήμα «Ένα Κάποιο Βλέμμα».

Ένα εξαιρετικό δείγμα συνεργατικού docu/fiction, με μοναδικό εθνογραφικό ενδιαφέρον – τόσο όσον αφορά το περιεχόμενο, όσο και τον τρόπο με τον οποίο γυρίστηκε το φιλμ. Στην ταινία ακολουθούμε τον δεκαπεντάχρονο Ihjãc, έναν αυτόχθονα Krahô στο δάσος του Αμαζονίου στη Νότια Βραζιλία. Ο πατέρας του Ihjãc έχει πεθάνει λίγες μέρες πριν, και ενώ όλα είναι έτοιμα για την τελική τελετουργία αποχωρισμού, που θα σηματοδοτήσει το τέλος του θρήνου και θα επιτρέψει στο πνεύμα του πατέρα του να αφήσει τον κόσμο των ζωντανών για να βρεθεί με τους προγόνους του, ο Ihjãc, που θα πρέπει να επιτελέσει αυτή την τελετή, αρνείται να το κάνει. Το πνεύμα του πατέρα του του μιλάει λέγοντας του ότι θα πρέπει να μπεί ένα τέλος ενώ παρόμοια πίεση δέχεται και από τον κοινωνικό του περίγυρο στο χωριό του. Ο Ihjãc όμως, αρνείται να το κάνει.  

Τι βρίσκεται πίσω από αυτή την άρνηση του; Η συναισθηματική σύνδεση του με τον πατέρα του; Η άρνηση του να μεταβεί σε ένα επόμενο στάδιο ενηλικίωσης στη ζωή του; Ή ο φόβος του ότι, η επιτέλεση της τελετής αυτής θα είναι το πρώτο βήμα στο να γίνει ο ίδιος σαμάνος – όπως υποψιάζεται από διάφορα σημάδια που συναντά στο δάσος;

Θέλοντας να αποφύγει την πολύπλευρη αυτή πίεση που του ασκείται όσο αρνείται να κάνει το ‘καθήκον’ του όπως και τις αποφάσεις που πρέπει να αντιμετωπίσει, ο Ihjãc το σκάει από το χωριό του και πάει σε μια κοντινή πόλη. Εκεί έρχεται αντιμέτωπος για πρώτη φορά με την σκληρή πραγματικότητα του τι σημαίνει να είναι κανείς αυτόχθονας στην σημερινή Βραζιλία, και η συνειδητοποίηση αυτή αποτελεί τελικά μια άλλου είδους τελετουργία μετάβασης.

Οι σκηνοθέτες João Salaviza και Renée Nader Messora, έχοντας ζήσει για ένα χρόνο στο χωριό Pedra Branca, βασίστηκαν στις εμπειρίες τους εκεί για να δημιουργήσουν το συνεργατικό αυτό φιλμ μαζί με τους αυτόχθονες Krahô, και σε στενή συνεργασία με δύο ανθρωπολόγους που εξειδικεύονται στους Krahô, την Ana Gabriela Morim De Lima και τον Ian Packer. Στην ταινία δεν συμμετέχουν επαγγελματίες ηθοποιοί αλλά αυτόχθονες από το χωριό, οι οποίοι συνεργάστηκαν στην σύνθεση της ιστορίας, ενώ πολλοί από τους διαλόγους είναι αυτοσχεδιαστικοί, που προέκυψαν την ώρα τον γυρισμάτων. Ένα τεράστιο κατόρθωμα της ταινίας, ξεπερνώντας ακόμα και τις όποιες αδυναμίες προκύπτουν από την ερασιτεχνική της πλευρά, είναι το ότι όχι μόνο δεν υποκύπτει σε μια εξωτικοποίηση της ζωής των Krahô, αλλά αντίθετα καταφέρνει να αρθρώσει έναν σημαντικότατο πολιτικό λόγο, και μάλιστα στους όρους και στη γλώσσα των Krahô . Ως τέτοιο, το φιλμ καταφέρνει να αποτελεί ένα πλούσιο εθνογραφικό ντοκουμέντο όχι μόνο για τις τελετουργικές πρακτικές, τα θρησκευτικά πιστεύω και την καθημερινή ζωή των Krahô στην Βραζιλιάνικη ύπαιθρο, αλλά και για το πώς αυτά τοποθετούνται και έρχονται σε σύγκρουση με την βίαιη πραγματικότητα του αποκλεισμού που βιώνουν οι αυτόχθονες (και) στη σημερινή Βραζιλία.

H ταινία “Η Βροχή Τραγουδάει στο Χωριό των Νεκρών” θα προβληθεί την Τρίτη, 25 Σεπτεμβρίου, στις 17:30, στην αίθουσα Δαναός 1. Θα προλογίσει ο ανθρωπολόγος Σίλας Μιχάλακας.

Επιπλέον, στο πλαίσιο της ενότητας “Ελληνικές Μικρές Ιστορίες”, θα προβληθεί η ταινία “Άλιμα” των Λουκά Κουμπούρη και Νικόλα Παπαδημητρίου, παραγωγή του Ethnofest σε συνεργασία με το Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA). Η ταινία βασίζεται στην εθνογραφική παρατήρηση της καθημερινότητας των ψαράδων στη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου-Αιτωλικού και συγκεκριμένα στα φυσικά ιχθυοτροφεία της περιοχής.

Οι τοπικές κοινότητες στην περιοχή της λιμνοθάλασσας του Mεσολογγίου έχουν, ανά τους αιώνες, αναπτύξει μια ποικιλία από αλιευτικές πρακτικές για να βιοπορίζονται. Μια από αυτές είναι η δημιουργία φυσικών ιχθυοτροφείων, των λεγόμενων ιβαριών, που με την εμπειρία της παράδοσης σχηματίζονται από ιχθυοφραγμούς στους οποίους εγκλωβίζονται τα ψάρια κατά τη μετανάστευσή τους προς την ανοιχτή θάλασσα. Οι ντόπιοι έχουν μια ειδική λέξη για το ψάρεμα στα ιβάρια, το Άλιμα.

Το “Άλιμα” θα προβληθεί την Πέμπτη, 20 Σεπτεμβρίου, στις 17:30, στον κινηματογράφο Ιντεάλ παρουσία των σκηνοθετών.

Το 24ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας – Νύχτες Πρεμιέρας θα πραγματοποιηθεί από τις 19 έως τις 30 Σεπτεμβρίου. Διαβάστε το πλήρες πρόγραμμα των προβολών και των παράλληλων εκδηλώσεων εδώ.